برداشت‏های انحرافی از مقوله انتظار فرج

1ـ1ـ برخی انتظار فرج را در دعا برای فرج، امر به معروف و نهی از منكرهای جزئی منحصر دانسته و بيش‏تر از آن، وظيفه‏ای برای خويش قائل نيستند.

1ـ2ـ گروهی ديگر، حتی امر به معروف و نهی از منكرهای جزئی را نيز بر نمی ‏تابند. چون معتقدند در دوران غيبت، كاری از آن‏ها بر نمی ‏آيد و تكليفی به عهده ندارند، و امام زمان(ع) خود، هنگام ظهور كارها را اصلاح می ‏كند.

1ـ3ـ پندار گروه سوم چنين است كه جامعه بايستی به حال خود رها شود و كاری به فساد آن نبايد داشت تا زمنيه ظهور ـ كه دنيايی پر از ظلم و فساد است ـ فراهم آيد.

1ـ4ـ گروه چهارم، انتظار را چنين تفسير می ‏كنند: نه تنها نبايد جلوي مفاسد و گناهان را گرفت، بلكه بايستی به آن‏ها دامن زد تا زمينه ظهور حضرت حجّت هر چه بيش‏تر فراهم گردد.

1ـ5‏ـ ديدگاه پنجم، هر حكومتی را به هر شكل ، باطل و برخلاف اسلام می ‏داند و مي‏گويد: ((‏هر اقدامی برای تشكيل حكومت در زمان غيبت، خلاف شرع و مخالف نصوص و روايات معتبر است)) به اين استدلال كه در روايات آمده است: ((‏هر عَلَم و پرچمی قبل از ظهور قائم(ع) باطل است.))

 پيامدها:

پيش از طرح منشأ و علل چنين ديدگاه‏هايی، لازم است برخی از پيامدهای اين نظريات گفته شود تا مشخص گردد كه چرا اين برداشت‏ها، برداشت انحرافی (انتظار تلخ يا منفی) ناميده می ‏شود:

1- قانع بودن به وضع موجود و عدم كوشش برای تحقق وضعی برتر

2- عقب ماندگی توده

3- تسلّط بيگانگان و زبونی در مقابل آن‏ها (نبودن استقلال و آزادی)

4- نااميدی و پذيرش شكست در حوزه فرد و اجتماع

5- ناتوانی دولت و نابسامانی كشور

6- فراگير شدن ستم و انفعال و بی تحرّكی در مقابل ظلم

7- قبول ذلّت و بدبختی در حوزه فرد و اجتماع

8- تنبلی و بی ‏مسؤوليتی

9- مشكل‏تر ساختن حركت و قيام امام زمان(ع) چرا كه هر چه فساد و تباهی بيش‏تر شود، كار امام(ع) در مبارزه سخت‏تر و طولانی می گردد

10- تعطيلی محتوای بسياری از آيات و روايات مانند: امر به معروف و نهی از منكر، سياست داخلی و خارجی، چگونگی برخورد با كفار و مشركان، ديه، حدود، دفاع از محرومان عالم و... .

 خاستگاه

منشأ برداشت‏های انحرافی عبارت است از:

1- كوته فكری و عدم بصيرت كافی نسبت به دين

2- انحرافات اخلاقی (برخی از قائلان ديدگاه دوم)

3- انحرافات سياسی(برخی از قائلان ديدگاه چهارم و پنجم)

4- توهم اين‏كه امام زمان(ع) كارها را به وسيله اكراه و اجبار يا فقط از طريق معجزه انجام می ‏دهد؛ پس نياز به مقدمات و زمينه‏سازی نيست.

5- توهم اين‏كه غير از امام زمان(ع) هيچ كس نمی ‏تواند همه فسادها و تباهی ‏ها را به صورت كامل بر چيند و تمامی خيرها و صلاح‏ها را در همه ابعاد و زمنيه‏ها حاكم سازد؛ پس كاری از ديگران بر نمی ‏آيد.

6- هدف، وسيله را توجيه می ‏كند: ((‏الغايات تبرّر المبادی؛ هدف‏ها، وسيله‏های نامشروع را مشروعيت می بخشد.)) پس بهترين كمك به تسريع در ظهور و بهترين شكل انتظار، ترويج و اشاعه فساد است.

7- عدم فهم صحيح روايت‏هايي كه ظلم و جور آخرالزمان را مطرح مي‏كنند و اين اشتباه كه پس بايستي، يا كاری به فساد و تباهی نداشت و در قبال آن، موضعِ بی طرفی اتخاذ كرد (ديدگاه چهارم) يا حتی ديگران را به گناه فرا خواند (ديدگاه پنجم).

8- جدای از مسايل سياسی و اهل سياست كه به دنبال ركود جوامع اسلامی ‏اند، عدم فهم روايات ((‏بطلان هر عَلَمی قبل از ظهور)) نيز، زمينه ساز ديدگاه پنجم است.

 مبارزه و درمان

1- علم و بصيرت در دين، در مقابل كج انديشی ‏ها و برداشت‏های غلط

2- تقوا در مقابل هوی و هوس

3- علم و بصيرت در حوزه سياست و اجتماع برای تشخيص دوستان و دشمنان و روشن شدن عملكرد سياست بازان

4- تبيين و روشنگري انديشمندان و علما در حوزه مسائل دينی و سياسی و اجتماعی

5- پيروی از علمای راستين كه مصداق نايبان عام امام زمانند

6- به حاشيه راندن تفكرات متحجرانه و جمودگرا.

 ديدگاه صواب

 نگرش ديگری هم وجود دارد كه انتظار را به معنای فراهم آوردن زمينه‏های ظهور، ظلم‏ستيزی به مقدار توان و آمادگی برای ظهور حضرت می ‏داند. در اين ديدگاه، فرد بايستی عالم را برای آمدن حضرت مهيا كند و نه تنها امر به معروف و نهی از منكر نمايد، بلكه بايد به دنبال تشكيل حكومت صالح و حفظ و حراست از كيان اسلامی نيز باشد.

حضرت امام(ره) در اين باره می ‏فرمايد: البته پركردن دنيا از عدالت، اين را ما نمی ‏توانيم بكنيم. اگر می ‏توانستيم می ‏كرديم. اما چون نمی ‏توانيم بايد ايشان بيايند. الان عالم پر از ظلم است، اگر ما بتوانيم جلوی ظلم را بگيريم، تكليفمان است. ضرورت اسلام و قرآن [است] و... بايد چنين كنيم. اما چون نمي‏توانيم بايد او بيايد. اما بايد فراهم كنيم كار را . فراهم كردن اسباب اين است كه كار را نزديك كنيم. كاری كنيم كه عالم مهيا شود براي آمدن حضرت.

اين‏هایی كه می ‏گويند هر عَلَمی بلند شود و هر حكومتی، خيال كردند كه هر حكومتی باشد. اين برخلاف انتظار فرج است. اين‏ها نمی ‏فهمند چه می ‏گويند. اين حرف‏ها را به اين‏ها تزريق كردند، امّا خودشان نمی ‏دانند دارند چه می ‏گويند. نبودن حكومت، يعنی اين‏كه همه مردم به جان هم بريزند. بكشند هم را، بزنند هم را، از بين ببرند، برخلاف نص آيات الهی رفتار كنند. ما اگر فرض كنيم دويست تا روايت هم در اين باب داشتند، همه را به ديوار مي‏زديم. براي اين‏كه برخلاف آيات قرآن است. اگر هر روايتی بيايد كه نهی از منكر نبايد كرد، اين را بايد به ديوار زد. اين گونه روايات قابل عمل نيست.

شما بايد زمينه را فراهم كنيد برای آمدن او. فراهم كردن اين است كه مسلمين را با هم مجتمع كنيد. همه با هم بشويد. ان‏شاء الله ظهور مي‏كند ايشان.

اكنون كه دوران غيبت امام(ع) پيش آمده و بناست احكام حكومتی اسلام باقی بماند و استمرار پيدا كند و هرج و مرج روا نيست، تشكيل حكومت لازم می ‏آيد. عقل هم به ما حكم می كند كه تشكيلات لازم است تا اگر به ما هجوم آورند، بتوانيم جلوگيری كنيم. اگر به نواميس مسلمين تهاجم كردند، دفاع كنيم.

از غيبت صغرا تا كنون كه هزار و چند صد سال می ‏گذرد ـ و ممكن است صد هزار سال ديگر بگذرد و مصلحت اقتضا نكند كه حضرت تشريف بياورند ـ در طول اين مدت مديد، احكام اسلام بايد زمين بماند و اجرا نشود؟! و هر كه هر كاری خواست بكند؟! و هرج و مرج است؟!

اعتقاد به چنين مطلبی يا اظهار آن‏ها بدتر از اعتقاد و اظهار منسوخ شدن اسلام است. هيچ كس نمی ‏تواند بگويد ديگر لازم نيست از حدود و ثغور و تماميت ارضی وطن اسلامي دفاع كنيم يا امروز ماليات و خريد و خراج و خمس و زكات نبايد گرفته شود، قانون كيفری اسلام و ديات و قضا بايد تعطيل شود. هر كه اظهار كند كه تشكيل حكومت اسلامی ضرورت ندارد منكر ضرورت اجرای احكام اسلام شده و جامعيت احكام و جاودانگی دين مبين اسلام را انكار كرده است.

اكنون كه شخص معينی از طرف خدای تبارك و تعالی براي احراز امر حكومت در دوره غيبت تعيين نشده است، تكليف چيست؟ آيا بايد اسلام را رها كنيد؟ ديگر اسلام نمی خواهيم؟ اسلام فقط براي دويست سال بود؟ يا اين كه اسلام، تكليف را معين كرده است، ولی تكليف حكومتی نداريم؟ معنای نداشتن حكومت اين است كه تمام حدود و ثغور مسلمين از دست برود و ما با بی ‏حالی دست روی دست بگذاريم كه هر كاری می ‏خواهند بكنند و ما اگر كارهای آنها را امضا نكنيم رد نمی ‏كنيم. آيا بايد اين طور باشد؟

 نتيجه

دلايل عقلی و نقلی كه معيار درستی ديدگاه‏های متفاوت در انتظار فرج می ‏باشند بيانگر مطالب زير می ‏باشند:

از سويی سخن آيات و روايات درباره امر به معروف و نهی از منكر، حدود، ديات، دفاع، جهاد،كمك به محرومان ، چگونگی برخورد با ظلم و عدم تسليم در برابر ستم (مانند پيمان خداوند از دانشمندان كه بر شكم بارگي عده‏ای و گرسنگی عده‏ای ديگر آرام نگيرند و حق مظلومان را از ظالمان بستانند و ...) و ديگر مواردی كه دين مورد تأكيد قرار داده، ما را به انتظار مثبت رهنمون مي‏شود.

از سوی ديگر، پيامبر درون يعنی عقل، نيز تكليف ما را كاملاً مشخص نموده است:

الف) آيا می ‏شود همه احكام و دستورهای الهی در دوران غيبت تا زمان ظهور، تعطيل و بدون متولی و مجری بماند؟ بديهی است كسی بايستی عهده‏دار و حافظ شريعت الهی بوده و پناهگاه ايتام آل محمد(ص) باشد. بايستي به قدر توان كوشيد و زمينه را فراهم كرد و عالم را برای آمدن حضرت مهيا نمود: ((‏فيوطئون للمهديّ يعني سلطانه)).

ب) برنامه امام زمان(ع) بسيار عالی، امّا دشوار است؛ زيرا بايد تمام جهان را اصلاح كند. از سوی ديگر، از روايات استفاده مي‏شود كه امام زمان(ع) و يارانش به وسيلة جنگ و جهاد بر كفر و مادّيگری و بيدادگری غلبه می ‏كنند و به واسطه نيروی جنگی، سپاه دشمن و طرفداران بی ‏دينی و ستم را مغلوب می ‏سازند.

با توجه به اين دو مطلب، وظيفه مسلمانان اين است كه:

اولاً: در اصلاح خود بكوشند و به اخلاق اسلامی آراسته گردند. وظايف فردی و احكام و دستورهای قرآن را عمل كنند.

ثانياً: دستورهاي اجتماعی اسلام را استخراج و بين خود به طور كامل اجرا كنند تا نتايج درخشان آن را عملاً در پيش جهانيان مجسم سازند.

آری، منتظر مصلح، خود بايستی صالح باشد و كار بزرگ امام زمان(ع) انتظاری گسترده می ‏طلبد و برنامه ريزی ‏های كلان و جهانی: ((‏انتظار فرج، انتظار قدرت اسلام است و بايد كوشش كنيم تا قدرت اسلام در عالم تحقق پيدا كند و مقدمات ظهور ان‏شاءالله تهيه شود.))